آپادانا واژۀ آپادانا به معنای بار عام است. آپادانا محل اصلی برگزاری گردهمایی ها مجامع عمومی و ضیافت های نمایند گان ملل بوده است. این کاخ از یک تالار مرکزی و 3 ایوان تشکیل شده است. واژۀ آپادانا به معنای بار عام است . کاخ آپادانا اصلی ترین و بلند ترین بنای تخت جمشید است و نخستین جایی است که بلافاصله پس از فرمان داریوش بزرگ و پس از بر آوردن صفه در سال 515(ق.م) ساخت آن آغاز شد و در سال های آغازین پادشاهی خشایار شاه یعنی پس از 30 سال ساختمان آن به پایان رسید. این کاخ در سال 1933 میلادی بدست باستان شناس آلمانی فریدریش کرفتر(Fredrish krefter) به جهان نشان داده شد. آپادانا محل اصلی برگزاری گردهمایی ها و تالار مجمع عمومی ضیافت های نمایند گی ملل بوده است.این کاخ از یک تالارمرکزی و 3ایوان تشکیل شده است. 3ایوان مشابه در شمال،شرق و غرب ، جوانب تالار آپادانا را در میان گرفته اند . سقف هر ایوان برفراز 12 ستون سنگی در دوردیف استوار بوده است. و تالار مرکزی 36ستون 20 متری دارد که مجموعأ 72 ستون سنگی باشکوه سقفی را برسر دارند که از دور دست ها و از دشت مرودشت بدون هیچ حائلی دیده می شوند. 36عدد از ستونهای تالار آپادانا امروزه فقط 3 ستون بر جای مانده که وزن تقریبی هر کدام حدود 85 تن است. ایوان شرقی در بامداد،ایوان غربی در نیمروز،ایوان جنوبی در بیشتر ساعات روز و ایوان شمالی در آخرین ساعات روز از پرتو های خورشید بهره مند می شوند.   هر یک از اضلاع چهار گوش کاخ آپادانا قریب 110 متر است که مساحت آن به بیش از 1200 متر مربع بالغ می شود.ارتفاع این بیا از سطح دشت قریب 38 متر بوده و ورود به آن از طریق پلکانهای شرقی و شمالی بوده است .در هر سمت دو پلکان دو سویه جمعأ 8ردیف پلکان موجود است که بر روی سطح خارجی آنها شگفت انگیزترین نگاره های جهان نقش بسته شده است . ورود به تالار از ایوانهای شرقی و شمالی بوده و ایوان غربی جایگاهی دلپذیر برای تماشای دشت بوده است .میان تالار با ایوان های ورودی در هایی دو لنگه و چوبی بوده است که امروزه محل پاشتۀ آنها به طرز زیبایی در محل دیده می شود درها ساخته شده از برنز و مزین به طلا بوده است .   تالاراصلی کاخ آپادانا مربعی است که طول هر ضلع آن به بیش از 60 متر بالغ میشود. در این محوطۀ 3600 متر مربعی 36 شتون 20متری برافراشته بودند که از بالای هر کدام از آنها سرستونی با هیبت و پر ابهت اشخاص حاضردر تالار را می نگریستند . برای ساختن ستونها نخست قطعات سنگ خام را روی هم می چیدندو بوسیله بست‌های دم چلچله ای به یکدیگر اتصال می دادند.برای قطعۀ زیر بزرگترین سنگ را انتخاب می کردند شکل ستونها همچون ساقۀ درخت است و از پایین به بالا نازک می شود . سنگ تراشان پس از بر روی هم قرار دادن سنگهای خام بدنه سنگ را گرد می کردند و سپس کار شیاراندازی انجام می گرفت.   سر ستونها به خاطر ظریف کاری و پرکاری، جداگانه آماده و سوار میشد. از نشانه های بر جای مانده پیداست که ستونها بارنگهای تند رنگ آمیزی شده بودند،چشم ،زبان و بینی گاوها و شیرهای افسانه ای رنگ سرخ داشته اند و ظاهرا سم و پنجۀ‌ حیوانات پوششی از طلا داشته است. سرستونهای ایوان شمالی و غربی دو سر گاوی بوده اما در ایوان شرقی از سرستونهای دو سرشیری استفاده شده است و آن هم شاید به دلیل ارتباط شیر و خورشید است که هر دو سمبل ایزد میترا (مهر)است. در تالار آپادانا هیچ قسمتی وجود ندارند که نشان دهندۀ جایگاهی خاص برای پادشاه و یا شخص برتر باشدو هیچ بخشی نیست که باشندگان آن خود را برتر از دیگران بدانند و شواهد نشان می دهد که تمام دیوارها و کف تالار آپادانا از گچی به رنگ سبز ملایم پوشیده بوده و فرشهایی عالی و پرده هایی نفیس آنرا می پوشانده است . قطعاتی از مبل در اتاقهای جناح جنوبی آپادانا بدست آمده که به وضوح نشان می دهد که تالار آپادانا با مبلمانی کامل از صندلی ها و میزهای کوچک برای میهمانیهای بزرگ آذین شده بوده و از قرائن موجود در کف ایوان شرقی پیداست که کف اصلی دارای 2 اندود بوده و در ملات میان آجرها قیر به کار رفته است.در ضلع جنوبی و نیز در هریک از چهار گوشۀ کاخ آپادانا اتاق های بسیاری وجود داشته است که بی گمان محل کار کارمندان و پرسنل داخلی کاخ و همچنین اتاق هایی برای بایگانی، انبار،دبیرخانه،کتابخانه ، پذیرایی و بخشهای دیگر مورد لزوم بوده است.   آپادانا نخستین بنای ایرانی است که دارای سنگ بنا است . آگاهی داریوش در چال کردن لوح های زرین و سیمین درر آپادانا شاهدی برآگاهی این مرد بزرگ تاریخ ایران درر فرمانروایی است . به دستور داریوش در 4 گوشۀ تالار آپادانا و درر زیر دیواری که بیش از پنج متر ضخامت داشته است صندوقی سنگی کار گذارده اند و در هر یک 4 سکۀ زر و سیم و یک لوحۀ زرین و یک لوحۀ سیمین ، هر کدام حاوی متنی به زبان پارسی باستان و با ترجمۀ ایلامی و بابلی قرار داده اند . داریوش در آن زمان بی تردید به امروزی که چیزی از آپادانا باقی نمی مانده اندیشه کرده بوده و می دانسته که این الواح پس از هزاران سال به دست فرزندان آیندۀ ایران خواهد افتاد.   داریوش شاه بزرگ، شاه شاهان ، شاه سرزمین ها ، پسر ویشتاسپ هخامنشی . گوید داریوش شاه :این است شهریاری که من دارم : از سکاهایی که آن سوی سغدند تا حبشه ، از هند تا اسپارت. این است که اهورامزدا مرا فر داد،او که خدای بزرگ است. اهورامزدا مرا و شاهنشاهی مرا بپاید. بر دیوار کاخ آپادانا مجموعه ای از آجر کاشی های رنگین بوده که بر روی آنها نبشته ای از خشایار نوشته شده است . این آجر کاشی ها اکنون در موزۀ ایران باستان نگهداری می‌شود. گوید خشایار شاه شاه بزرگ : بخواست اهورامزدا ،بسی بناهای زیبا به فرمان پدرم داریوش ساخته شد.هم بخواست اهورامزدا من بر آن بناها افزودم و آنها را بیشتر کردم . اهورامزدا و دیگر ایزدان مرا و شهریاری مرا پایدار سازد .   آپادانا دارای 2 پلکان یکی در سمت شرقی و دیگری در سمت شمال است . پلکان شمالی در زمان خشایار شاه و پس از ساخت ایوان شمالی ساخته شد و نقوش آن تقلیدی از نقش های کنده شده بر پلکان شرقی میباشد با این تفاوت که نقوش پلکان شرقی ظریف تر و هنرمندانه تر است. سمت چپ جناح شرقی از نگاره 23 هیات نمایندگی ملل گوناگون تشکیل شده است از این 23 هیات ، 18 هیات بر روی نمای اصلی و 5 هیات روی سراشیبی پلکانهای خنوبی نقش شده اند. هر یک از این هیات ها از 3تا 9 نفر تشکیل شده اند که هر کدام جنس یا حیوانی به همراه دارند. جلوترین شخص هر هیات که احتمالا سر پرست و سر گروه است چیزی به همراه ندارد و توسط راهنما و آجودانی محلی به سوی کاخ هدایت می شود. در همه جا راهنمایان دست سرپرست هیات نمایندگی را به گرمی در دست گرفته اند هیات های نمایندگی بادرخت سروی که نماد سر سبزی و سربلندی و سرزندگی همیشگی است ا ز هم تفکیک شده اند .   بعضی از محققان این نقوش را حاملان هدیه نوروزی برای شاه می دانند اما در هیچ کجا شخص شاه نمایانده نشده است که در حال گرفتم پیش کشی‌ها باشد. علاوه بر این کالاهایی چون شیر و شتر و گوسفند و تبر و ...که نمایندگاه به همراه دارند پیشکشی های مناسبی برای پادشاهان به نظر نمی رسند و شاید از طریق این نقوش به ما نشان داده می شود که صاحبان آنها از کدام دیارند و محصولات و پیشه های آنان دراین سرزمین چیست ، همانطور که امروزه نیز برای نشان دادن شخص گیلانی دختر یا پسری را در لباس گیلکی با سبدی از چای بر دوش نشان می دهند یا مرد بختیاری را با لباس آن دیار تفکیک می‌نمایاند.از ویژگیهای نگاره های آپادانا آزادی حاکم بر جو صحنه هاست . چنین می نماید که مرکزیت پادشاهی بزرگ ایران آگاهانه می خواسته است با القاء آرامش زیردستان خود را آگاه کند که هم بر اوضاع مسلط است و هم مردم کشورهای تابع دلیلی برای هراسیدن از فرمانروای خود ندارند.   در هنر آشوری صحنه هایی که در آنها اقوام مختلف خراج خود را به شاه بر تخت نشسته تقدیم می کنند کم نیست اما در آشور این نگاره ها همواره در ارتباط با جنگ و پیروزی اند و پیداست که خراج دهندگان اسیران و شکست خوردگاه جنگ اند . در سنگ نگاره های آپادانا هیات های نمایندگی پاداشی و آزادی پیش می روند و نشانی از مغلوبیت و اجبار به چشم نمی خورد . نمایندگان در مقام مردان آزاد حتی اسلحۀ‌ خود را به همراه دارند که نشانۀ اعتماد به دیگر گروه ها و سیاستی پایدار در ارکان فرمانروایی هخامنشیان است . ایستادن نجبای دربار دربار هخامنشی که بعضی دست یکدیگر را گرفته و دست روی شانۀ نفر پهلوی خود گذاشته و یا به عقب برگشته و با نفر بعدی مشغول صحبت است حاکی از محیطی دوستانه است.   در هریک از دوم مثلثی که در دو طرف هر پلکان قرار دارد نگارۀ‌ شیری است که به گاوی حمله کرده است .نقش نبرد شیر و گاو احتمالا با سالشماری و تغییرات آب و هوایی پیوند دارد. این نقش می تواند نشانۀ حرکت خورشید (نماد شیر) در برج گاو که از بروج فلکی است باشد و از طرفی برج گاو (ثور) مصادف با اردیبهشت ماه و شیر (اسد) برابر با امرداد ماه است و بعید نیست که غلبۀ گرما و آغاز فصل تابستان در این نقوش منظور شده باشد.   در سمت راست پلمان شرقی و در 3 ردیف نقش شمار فراوانی از سپاهان و سرداران هخامنشی دیده می شود و نکتۀ مهم در این نقش های لباس افراد پارسی ، مادی و ایلامی است.   بدر بخش میانی پلکان ابتدا نقش داریوش نشسته بر تخت و خشایارشاه به عنوان ولیعهد ایستاده در پشت سر او وجود داشته که این نقش در زمان پادشاهی خشایارشاه به ساختمان خزانه برده شده و به جای آن نقشی از 8 نفر سپاهی که در 2 گروه 4 نفره روبروی هم قرار دارند گذاشته شده است. در سنگ نگاره های تخت جمشید نقشی از زن وجود ندارد این ممانعت می تواند در مخالفت با یونانیانی ابراز شده باشد که به طرزی بی آزرمانه زنان را تصویر کرده اند در حالیکه در تخت جمشید حتی مردان با لباس هایی پوشیده نمایانده شده اند.   نکته جالب در حجاریهای پلکان آپادانا سادگی و عدم افراط در ریزه کاریها ست به عبارت دیگر با اینکه در همۀ زمینه های هنری از جهان باستان بویژه هنر آشور تقلید شده در همۀ کارهای هنری ،مهر مشخص هنر هخامنشی به چشم می خورد . در نظر ایرانیها، حجاریهای آشور، با تصنعی عاری از ذوق فاقد وقار بود.آنان زیاده روی در ریزه کاری در جزئیات، مخصوصا در سطوح پایین و مقابل چشم را بی جا و زننده می شمردند. از همین روی هنرمندان ایرانی و یا در خدمت ایرانی ر بخشهای پایین کار تا ارتفاع قامت انسان تا می توانستند ساده عمل میکردند و وظایف هنری را در قسمتهای بالای بنا مثلا سر ستونها به کار می بستند. یکی از جالب ترین نکات آثار هنری تخت جمشید و به ویژه آپادانا نشانه ها و یا به عبارتی امضاهای هنرمندان و یا گروههای هنری است. هر هنرمند یا گروه هنری نشان خاص خود را دارد که پس از پایان کار در زمینۀ‌ اثر نقد شده است . این نشانه ها که هنر مندان تک تک نگاره ها را شناسانده و طبقه بندی آنها را ممکن می سازد حکایت از نظم و علاقه آگاهانۀ عصر هخامنشیان به آثار هنری و هنرمندان دارد. منابع : 1-تخت جمشید بارگاه تاریخ (دکتر پرویز رجبی و سعید محمودی ازناوه) 2-تخت جمشید (رضا مرادی غیاث آبادی) 3-تخت جمشید(پاسارگاد_نقش رستم ،نقش رجب) (محمدکاظم توانگرزمین) 4-راهنمای تخت جمشید(نقش رستم و پاسارگاد) (دکتر فرخ سعیدی)